𝗔𝗻𝗼 𝗮𝘆𝗵𝗮𝗻 𝗮𝗻𝗴 𝗺𝗮𝘀𝗮𝗿𝗮𝗻𝗴𝗮𝗻 𝗵𝗶𝗺𝘂𝗼𝗻 𝘀𝗮𝗻𝗴 𝗶𝘀𝗮 𝗸𝗮 𝗽𝗶𝘁𝗼 𝗸𝗮 𝘁𝘂𝗶𝗴 𝗻𝗴𝗮 𝗯𝗮𝘁𝗮 𝗮𝗴𝘂𝗱 𝗽𝗮𝗻𝗴𝗮𝗽𝗶𝗻𝗮𝗻 𝗮𝗻𝗴 𝗶𝘆𝗮 𝗽𝗮𝗺𝗶𝗹𝘆𝗮 𝗸𝗮𝗴 𝗯𝗶𝗹𝗼𝗴 𝗻𝗴𝗮 𝗸𝗼𝗺𝘂𝗻𝗶𝗱𝗮𝗱 𝗻𝗴𝗮 𝗴𝗶𝗻𝗮𝗽𝗮𝗹𝗮𝘆𝗮𝘀 𝘀𝗮 𝗱𝘂𝘁𝗮 𝗸𝘂𝗻 𝘀𝗮 𝗱𝗶𝗶𝗻 𝘀𝗶𝗹𝗮 𝗻𝗮𝘁𝗮𝘄𝗼, 𝗻𝗮𝗴𝘁𝘂𝗯𝗼, 𝗸𝗮𝗴 𝗻𝗮𝗺𝘂𝗸𝗹𝗮𝘁?
Ini ang isa pinakamabudlay nga pamangkot nga gintinguhaan nga masabat sang isa ka bata nga Ati sa Sitio Kabarangkalan, Sto. Tomas, Barotac Viejo, Iloilo.
Siya amo si Ronenmae Espartero, Elosendo nga sa iya tuman ka bata pa lang nga edad, napukaw na ang iya huna-huna sa mapait nga reyalidad sa kun paano ginapakanubo sang sosyodad ang ila komunidad.
“𝗦𝗮 𝗮𝗺𝗼𝗻 𝗻𝗴𝗮 𝗰𝗼𝗺𝗺𝘂𝗻𝗶𝘁𝘆 𝗯𝗲𝗳𝗼𝗿𝗲, 𝗮𝘁 𝘁𝗵𝗲 𝗮𝗴𝗲 𝗼𝗳 𝘀𝗲𝘃𝗲𝗻, 𝗻𝗮𝗸𝗮-𝗲𝘅𝗽𝗲𝗿𝗶𝗲𝗻𝗰𝗲 𝗸𝗼 𝗻𝗴𝗮 𝗴𝗶𝗻-𝗵𝗮𝗿𝗮𝘀𝘀 𝗸𝗮𝗺𝗶, 𝗴𝗶𝗻𝗮𝗽𝗮𝗵𝗮𝗹𝗶𝗻 𝗸𝗮𝗺𝗶. 𝗡𝗮𝗴𝗸𝗮𝗱𝘁𝗼 𝘀𝗮 𝗮𝗸𝗼𝗻 𝗻𝗴𝗮 𝗺𝗶𝗻𝗱 𝗸𝘂𝗻 𝗻𝗴𝗮𝗮 𝗽𝗮𝗵𝗮𝗹𝗶𝗻𝗼𝗻 𝗸𝗮𝗺𝗶 𝗱𝗶 𝗸𝗮𝘆 𝗱𝗶𝗿𝗶 𝗻𝗮 𝗸𝗮𝗺𝗶 𝗻𝗮𝗴𝗱𝗮𝗸𝗼, 𝗮𝗻𝗴 𝗰𝗼𝗺𝗺𝘂𝗻𝗶𝘁𝘆 𝗻𝗮𝗺𝗼𝗻 𝗱𝗶𝗿𝗶 𝗻𝗮 𝗻𝗮𝗴𝘁𝘂𝗯𝗼, 𝘄𝗵𝘆 𝗽𝗮𝗵𝗮𝗹𝗶𝗻𝗼𝗻 𝗸𝗮𝗺𝗶. 𝗗𝗶𝗱𝘁𝗼 𝗸𝗼 𝗻𝗮𝗽𝗮𝗺𝗶𝗻𝘀𝗮𝗿 𝗸𝗼𝗻 𝗮𝗻𝗼 𝗮𝗻𝗴 𝗽𝘄𝗲𝗱𝗲 𝗸𝗼 𝗵𝗶𝗺𝘂𝗼𝗻. 𝗡𝗮𝗺𝗮𝗻𝗴𝗸𝗼𝘁 𝗸𝗼 𝘀𝗮 𝗽𝗮𝗿𝗲𝗻𝘁𝘀 𝗸𝗼 𝗸𝗮𝗴 𝘄𝗮𝗹𝗮 𝗺𝗮𝗻 𝘀𝗶𝗹𝗮 𝗶𝗱𝗲𝘆𝗮. 𝗦𝗼, 𝗵𝗮𝗺𝗯𝗮𝗹 𝗸𝗼 𝗸𝗶𝗻𝗮𝗵𝗮𝗻𝗴𝗹𝗮𝗻 𝗸𝗼 𝗺𝗮𝗴-𝗲𝘀𝗸𝘄𝗲𝗹𝗮, 𝗸𝗶𝗻𝗮𝗵𝗮𝗻𝗴𝗹𝗮𝗻 𝗸𝗼 𝗻𝗴𝗮 𝗺𝗮𝗴-𝗹𝗲𝗮𝗿𝗻,” pahayag ni Ronenmae sa interview sang Bombo Radyo Iloilo.
-𝗣𝗔𝗚𝗦𝗨𝗚𝗢𝗗 𝗦𝗔𝗡𝗚 𝗣𝗔𝗚𝗧𝗨𝗠𝗔𝗡 𝗦𝗔𝗡𝗚 𝗛𝗔𝗡𝗗𝗢𝗠 𝗡𝗜 𝗥𝗢𝗡𝗘𝗡𝗠𝗔𝗘-
Bisan pito pa lang ka tuig, ginapas-an na ni Ronenmae ang mabug-at nga handom indi lang sang iya pamilya kundi sang bilog nga Ati Community sa ila sitio.
Adlaw-adlaw, nagalakat ini sang apat ka kilometros pakadto sa eskwelahan.
Kabahin na sang ila kabuhi ang isa ka oras kag tunga kalawig nga laktanay padulong sa eskwelahan sa aga kag amo man sa pagpauli sa hapon.
Sa sulod sang masobra isa ka dekada, nalampuwasan niya ini nga mga paggpanghangkat agud matapos ang iya pagtuon sa elementarya kag sekondarya.
“𝗛𝗮𝗹𝗼𝘀 𝟵𝟬% 𝘀𝗮𝗻𝗴 𝗺𝗴𝗮 𝘁𝗮𝘄𝗼 𝘀𝗮 𝗮𝗺𝗼𝗻 𝗶𝘀 𝗶𝗹𝗹𝗶𝘁𝗲𝗿𝗮𝘁𝗲 𝗸𝗮𝗴 𝘄𝗮𝗹𝗮 𝘀𝗶𝗹𝗮 𝘀𝗮𝗻𝗴 𝗲𝗱𝘂𝗰𝗮𝘁𝗶𝗼𝗻, 𝘀𝗼 𝘄𝗮𝗹𝗮 𝗴𝗶𝗱 𝗸𝗻𝗼𝘄𝗹𝗲𝗱𝗴𝗲 𝗮𝗯𝗼𝘂𝘁 𝘀𝗮 𝘀𝗼𝗰𝗶𝗲𝘁𝘆 𝗸𝗮𝗴 𝗸𝘂𝗻 𝗽𝗮𝗮𝗻𝗼 𝗱𝗲𝗽𝗲𝗻𝘀𝗮𝗵𝗮𝗻 𝗮𝗻𝗴 𝗮𝗺𝗼𝗻 𝗸𝗮𝘂𝗴𝗮𝗹𝗶𝗻𝗴𝗼𝗻.”
-𝗣𝗔𝗚𝗣𝗔𝗗𝗔𝗬𝗢𝗡 𝗦𝗔 𝗣𝗔𝗚-𝗘𝗦𝗞𝗪𝗘𝗟𝗔 𝗦𝗔 𝗞𝗢𝗟𝗘𝗛𝗜𝗬𝗢-
Indi kaangay sang iban nga mga kaangay niya nga kabataan sa ila komunidad, ginpadayon ni Ronenmae ang iya pag-eskwela sa kolehiyo.
Suno sa iya, kalabanan sa mga ka-edad niya nga nakatapos sa sekondarya ang nag-untat na sa pag-eskwela agud magpangita na sang trabaho para sa ila pamilya.
Apang sa bahin ni Ronenmae, wala sini nalimtan ang rason kun ngaa ginhandom niya nga makaeskwela.
Nag-enroll siya sa kurso nga BS Criminology sa Northern Iloilo State University-Ajuy Campus.
Bisan malayo kag magasto bangud adlaw-adlaw ini nagapauli sa Viejo, wala ini nakapugong sa iya dedikasyon.
Antes maghalin sa ila balay, nagabitbit ini sang mga ulutanon nga tinamnan sang iya iloy agud ibaligya sa mga balay nga iya malabyan pakadto sa eskwelahan.
Makabenta siya sang 150 tubtob 200 pesos nga amo naman ang iya pang-allowance kag pang-pamasahe.
Sa sulod sang apat ka tuig, wala gid niya gin-uyangan ang suporta nga ginhatag sang iya ginikanan agud mapaeskwela siya tubtob nga nakagradwar sa iya ginpili nga kurso.
“𝗡𝗮𝗸𝗶𝘁𝗮 𝗸𝗼 𝗻𝗴𝗮 𝗴𝗶𝗻𝗮𝗽𝗮𝗻𝗴𝗮𝗯𝘂𝗱𝗹𝗮𝘆𝗮𝗻 𝗴𝗶𝗱 𝗻𝗶𝗹𝗮(𝗴𝗶𝗻𝗶𝗸𝗮𝗻𝗮𝗻) 𝗻𝗴𝗮 𝗺𝗮𝗽𝗿𝗼𝘃𝗶𝗱𝗲-𝗮𝗻 𝗮𝗸𝗼 𝗻𝗴𝗮 𝗺𝗮𝗸𝗮𝗲𝘀𝗸𝘄𝗲𝗹𝗮 𝗮𝗸𝗼, 𝗮𝗺𝗼 𝗶𝗻𝗮 𝗮𝗻𝗴 𝗮𝗸𝗼𝗻 𝗺𝗼𝘁𝗶𝘃𝗮𝘁𝗶𝗼𝗻 𝗲𝘃𝗲𝗿𝘆𝗱𝗮𝘆.”
-𝗣𝗔𝗚𝗞𝗨𝗛𝗔 𝗦𝗔𝗡𝗚 𝗣𝗔𝗦𝗜𝗡𝗔𝗪𝗔𝗡 𝗞𝗔𝗚 𝗡𝗔𝗞𝗔𝗣𝗔𝗦𝗔𝗥-
Pebrero subong nga tuig, bitbit ang pagsalig sa iya kaugalingon kag sa pagtuo sa Diyos, nagkuha si Ronenmae sang pasinawan nga mahimo magguba ukon magpabakod pa sang iya naumpisahan nga handom.
Sang nag-abot naman ang adlaw nga ginpagwa ang resulta sang eksaminasyon, nag-alalagay ang luha sang kalipay bangud yara ang iya pangalan sa mga nakapasar sa Criminology Licensure Examination.
Suno kay Ronenmae, ang pagkapasar niya sa pasinawan indi lang personal nga kadalag-an kundi sang bilog nga Ati community.
“𝗚𝘂𝘀𝘁𝗼 𝗸𝗼 𝗴𝗶𝗱 𝗶𝘆𝗮 𝗻𝗴𝗮 𝗺𝗮𝗴-𝘂𝗯𝗿𝗮 𝘀𝗮𝗻𝗴 𝗽𝗮𝗴𝗯𝗮𝗴-𝗼 𝗽𝗮𝗿𝗮 𝘀𝗮 𝗮𝗸𝗼𝗻 𝗰𝗼𝗺𝗺𝘂𝗻𝗶𝘁𝘆,” siling ni Ronenmae kun nga inspirasyon niya sa iya handom ang iya kaangay nga mga Ati.
-𝗣𝗟𝗔𝗡𝗢 𝗦𝗔 𝗣𝗔𝗟𝗔𝗔𝗕𝗨𝗧𝗢𝗡-
Kun makapanumpa na kag masuksok na ang uniporme niya bilang katapo sang Philippine National Police, tungdan niya ang papel sang isa ka pulis nga nagapakigbato sang kaayuhan sang tanan ilabi na ang para sa kinamatarong sang mga indigenous communities nga amo ang iya ginhalinan.
Ihalad niya ang iya kaugalingon para sa pagdul-ong sang tampad nga serbisyo publiko.
“𝗜𝘀𝗮 𝗮𝗸𝗼 𝗸𝗮 𝗽𝘂𝗹𝗶𝘀 𝗻𝗴𝗮 𝘁𝗮𝗺𝗽𝗮𝗱 𝘀𝗮 𝘀𝗲𝗿𝗯𝗶𝘀𝘆𝗼 𝗸𝗮𝗴 𝗴𝗶𝗻𝗮𝘂𝗻𝗮 𝗮𝗻𝗴 𝘄𝗲𝗹𝗳𝗮𝗿𝗲 𝘀𝗮𝗻𝗴 𝘄𝗮𝗹𝗮 𝗶𝗸𝗮𝘀𝗮𝗿𝗮𝗻𝗴 𝗸𝗮𝗴 𝗺𝗮𝘆 𝗽𝗮𝗴𝗵𝗶𝗴𝘂𝗴𝗺𝗮 𝘀𝗮 𝗽𝘂𝗺𝘂𝗹𝘂𝘆𝗼,”
pahayag ni Ronenmae tuhoy sa kon ano siya nga sahi nga alagad sang kasuguan sa palaabuton.
-𝗜𝗡𝗦𝗣𝗜𝗥𝗔𝗦𝗬𝗢𝗡 𝗡𝗚𝗔 𝗟𝗨𝗬𝗔𝗚 𝗜𝗕𝗜𝗟𝗜𝗡-
Sa kadalag-an ni Ronenmae, luyag sini ipalab-ot ang mensahe sang paglaum para sa sin-o man, Ati man ukon indi, nga wala sang ano man ang mahimo mag-upang sa handom sang isa ka dedikado kag determinado nga tawo.
Pahayag niya, ang kinahanglan lamang amo ang kaisog nga himuon ang una nga tikang kag ang pagkuha sang kusog adlaw-adlaw agud sakaon ang kada halintang padulong sa kadalag-an.
Para sa iya, kun nasarangan niya ini, masarangan man ini sang iban.
Dugang niya nga ang iya kadalag-an ang pamatuod nga ang mga Ati, may ikasarang man magpakigbato para sa ila handom.
“𝗞𝗮𝗺𝗶 𝗻𝗴𝗮 𝗺𝗴𝗮 𝗶𝗻𝗱𝗶𝗴𝗲𝗻𝗼𝘂𝘀 𝗽𝗲𝗼𝗽𝗹𝗲, 𝗸𝗮𝘆𝗮 𝗻𝗮𝗺𝗼𝗻 𝗺𝗮𝗴-𝗲𝘅𝗰𝗲𝗹 𝗸𝗮𝗴 𝗸𝗮𝘆𝗮 𝗺𝗮𝗻 𝗻𝗮𝗺𝗼𝗻 𝗺𝗮-𝗲𝗱𝘂𝗰𝗮𝘁𝗲 𝘀𝗮 𝘀𝗼𝗰𝗶𝗲𝘁𝘆.”
Yari naman ang iya mensahe sa iban:
“𝗨𝗯𝗿𝗮𝗵𝗼𝗻 𝘁𝗮 𝗴𝗶𝗱 𝗮𝗻𝗴 𝗮𝘁𝗼𝗻 𝗺𝗮𝗸𝗮𝘆𝗮 𝗶𝗻 𝗼𝗿𝗱𝗲𝗿 𝗻𝗴𝗮 𝗺𝗮𝗸𝗮𝗸𝘂𝗵𝗮 𝘀𝗮𝗻𝗴 𝗲𝗱𝘂𝗰𝗮𝘁𝗶𝗼𝗻 𝗸𝗮𝘆 𝗮𝗻𝗴 𝗲𝗱𝘂𝗰𝗮𝘁𝗶𝗼𝗻 𝗮𝗺𝗼 𝗻𝗮 𝗶𝗻𝗶 𝗮𝗻𝗴 𝗺𝗮𝗴𝗮𝘁𝗶𝗻𝗱𝗼𝗴 𝗻𝗴𝗮 𝗮𝘁𝗼𝗻 𝗽𝗮𝗻𝗮𝗺𝗶𝗻𝗴.𝗔𝗺𝗼 𝗶𝗻𝗶 𝗮𝗻𝗴 𝗺𝗮𝗸𝗮𝗯𝘂𝗹𝗶𝗴 𝘀𝗮 𝗮𝘁𝗼𝗻 𝗮𝗴𝘂𝗱 𝗺𝗮𝗸𝗮𝗺𝗶𝘁 𝗮𝗻𝗴 𝗯𝗲𝘁𝘁𝗲𝗿 𝗻𝗴𝗮 𝗳𝘂𝘁𝘂𝗿𝗲.”
