ILOILO CITY – Dapat mag-agi sa husto kag kumpleto nga proseso ang sin-o man nga tawo — pribado man ukon halin sa gobyerno — nga nagaplano nga magtukod sang development project sa mga suba.
Halimbawa sa sini nga mga proyekto amo ang P70 million nga balor nga foot bridge project sa Esplanade 3 sa syudad sang Iloilo.
Antes makumpleto ini nga proyekto, may ginhimo nga crane way ukon may gintampok nga mga bato kag duta nga amo ang ginaagyan sang mga equipment.
Sa interview sang Bombo Radyo kay Dr. Rex Sadaba, isa ka marine biologist kag faculty member sa Biological Sciences Division sa University of the Philippines-Miagao, iya ginpahayag nga kun madugayan gid ang pagtinir sang ginpunong nga duta kag bato sa Dungon Creek, mahimo sini maapektuhan ang ilig sang tubig, matipon ang mga pollutants, kag maislan na ang kalidad sang tubig.
Kun matabo na ang siltation ukon paghigko sang tubig, mahimo nga masuffocate sini ang mga isda kag pakinhason sa palibot, maapektuhan ang produksyon sang lumot, kag pati na ang kabug-usan nga productivity sang mga living organisms sa suba.
Ini ang rason suno kay Sadaba kun ngaa kinahanglan gid ang Environmental Impact Assessment ukon EIA.
Ini nga proseso nagalakip sa pag-evaluate sang posible nga mga impact sang proyekto sa palibot sa tion sang pagtukod sang development project kag paghimo sang mitigation measures agud nga mahagan-hagan ang adverse environmental effects sini nga proyekto.
Ini nga EIA ang dapat man nga ipresentar sa publiko agud nga mahangpan sang tawo ang ginapanan-aw nga epekto kag makabulig man nga mahagan-hagan ang epekto sini sa palibot.
Sa Presidential Decree No. 1586 ukon Environmental Impact Statement System, nakasaad nga required ang environmentally critical projects kag areas sa pag-comply sa Environmental Compliance Certificate antes ang operasyon.
Kun malapas ini nga pagsulundan, sa idalom sang Section 9, ang sin-o man nga tawo, corporation, ukon partnership nga nagalapas sa issuance sang Environmental Compliance Certificate kag anuman nga pagsulundan sang National Environmental Protection Council ang mahimo masilutan sang suspension ukon cancellation sang certificate ukon monetary penalty nga indi magsobra sa P50,000.
Suno kay Sadaba, bangud gamay lang ang balor sang penalidad, may mga kumpaniya nga nagapili na lang nga magpamulta sa baylo nga i-delay gid ang proyekto.
Tion naman suno kay Sadaba nga ireavaluate kun ano pa ang kinahanglan pauswagon sa sini nga pagsulundan agud mapilitan man ang mga tawo nga magpatigayon sang Environmental Impact Assessment ukon EIA antes ang development project sa isa ka critical area. #
