Ginpaathag sang isa ka eksperto ang lapnagon nga cyber attack nga nagakatabo sa Estados Unidos nga amo ang ginakahangaw-an nga makasulod indi lamang sa pampubliko nga mga opisina sa amo nga pungsod kundi pati na sa pribado nga mga kumpaniya.
Sa interview sang Bombo Radyo kay Mark Jagunap sang Informations Systems Office sang Iloilo City Government, iya ginpahayag nga ini ang kabahin na sang cyber warfare ukon inaway online nga may katuyuan sa pagpangawat sang data ukon impormasyon sang isa ka pungsod.
Ang cyber warfare amo ang akto sang nation-state ukon international organization agud atakehon ukon halitan ang computers kag information networks sang iban nga pungsod paagi sa computer viruses ukon denial-of-service attacks.
Ini ang ginakabig man nga high-level ukon high-end hacking nga daw katumbas man sa pisikal nga giyera.
Suno kay Jagunap, tagsa ka pungsod ang nagabutang na sang warfare division agud madepensahan ang ila importante nga data kag mga impormasyon.
Mahimo mapasarurot ang ekonomiya sang isa ka pungsod kun masulod sang cyber-hackers pati ang financial data ilabi na bangud interconnected ang mga negosyo sa mga pungsod sa kalibutan.
Nahibaluan nga sa subong, may ginagamit nga bag-o nga sistema kag techniques ang hackers nga wala pa nakaagi gamit sang una.
Base sa una nga mga imbestigasyon, 80% sang mga biktima ang naghalin sa Estados Unidos samtang ang iban naman ang naghalin sa Canada, Mexico, Belgium, Spain, United Kingdom, Israel kag United Arab Emirates.
Nagapadayon pa subong ang imbestigasyon. Wala pa man sang pahayag nga ginpagwa si US President Donald Trump apisar gintawag na sang federal officials ang nasambit nga cyber attack bilang “grave risk”.
Nagpromisa man si President-elect Joe Biden sang mas maayo nga response sa cyber attack apang wala pa sang specifics nga ginhatag kun ano ang iya nga himuon.
Apisar wala pa sang official statement ang US government may kaangtanan sa kun sin-o ang responsable sa pagpang-atake, ginpatihan nga naghalin sa Russia ang mga cyber hackers — partikular na ang SVR, ukon ang foreign intelligence outfit sang Russia.
Para naman sa low-level nga hacking, posible ini matabo sa mga personal data sang isa ka tawo nga may yara sang social media account.
Pinaka-common nga halimbawa suno kay Jagunap amo ang pag-connect sa Wi-Fi sa internet cafe ukon bisan diin man nga pampubliko nga lugar.
Apisar may yara sang network security ang mga social media platforms, mahimo sa gihapon ma-hack ang account sang isa ka tawo bangud posible nga may ibutang nga program ukon virus nga amo ang naga-capture sa characters ukon passwords nga ginatype.
Mas maayo suno kay Jagunap nga indi pag-i-open ang mga account nga nagaunod sang importante nga mga data kun yara sa internet cafe.
Sa social media giant nga Facebook, mahimo man makasulod ang cyber hackers paagi sa third party applications nga gina-install sang mga tawo.
Subong suno kay Jagunap, labi pa nga nag-istrikto ang Facebook agud indi ma-access sini nga mga application ang tuman ka personal nga data sang Facebook user.
